Glucosamine có tác dụng gì? Bằng chứng về glucosamine và sụn cá mập cho khớp

Đau gối khi lên cầu thang, ngồi xổm lâu khó đứng dậy. Đó là lúc nhiều người tìm đến glucosamine. Ở Mỹ, một khảo sát năm 2017 cho thấy chondroitin, có hoặc không kèm glucosamine, là thực phẩm bổ sung được người từ 35 tuổi bị thoái hóa khớp dùng phổ biến nhất.

Được dùng nhiều, nghiên cứu cũng nhiều, nhưng kết quả lại chưa ngã ngũ. Bài này tóm tắt những gì khoa học biết đến nay, theo bản tổng hợp của NCCIH, Trung tâm Quốc gia về Sức khỏe Bổ sung và Tích hợp thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ, cập nhật tháng 10/2023.

Glucosamine là gì? Chondroitin là gì?

Cả hai đều là thành phần tự nhiên của sụn khớp:

• Glucosamine là nguyên liệu để cơ thể tạo nên các phân tử trong cấu trúc sụn. Có hai dạng hay gặp: glucosamine sulfate và glucosamine hydrochloride.
• Chondroitin là một thành phần của sụn, giúp sụn chịu được lực nén. Thường ở dạng chondroitin sulfate.

Ở Mỹ, hai chất này được bán như thực phẩm bổ sung. Ở một số nước khác, vài chế phẩm được bán như thuốc kê đơn. Điểm này quan trọng khi đọc nghiên cứu, như phần dưới sẽ nói.

Glucosamine có tác dụng gì với đau khớp gối?

Đây là phần được nghiên cứu nhiều nhất, nhưng kết quả không nhất quán:

• Một phân tích năm 2018 gộp 29 nghiên cứu với 6.120 người bị thoái hóa khớp gối: glucosamine hoặc chondroitin dùng riêng làm giảm đau, nhưng dùng chung hai chất thì không. Từng nghiên cứu lại cho kết quả trái nhau.
• Một phân tích năm 2014 gộp 25 nghiên cứu với 3.458 người: nhóm dùng glucosamine dạng thuốc kê đơn thường có kết quả khả quan hơn. Tuy vậy, phần lớn các nghiên cứu này có nguy cơ sai lệch cao, đã công bố hơn 20 năm và do chính hãng dược tài trợ.

NCCIH kết luận: vẫn chưa chắc glucosamine và chondroitin có giúp giảm triệu chứng thoái hóa khớp gối hay không.

Các hướng dẫn y khoa nói gì?

Các hội lệch nhau vì cách chấm điểm bằng chứng khác nhau, và vì loại sản phẩm được nghiên cứu khác nhau. Glucosamine bán như thực phẩm bổ sung không hoàn toàn giống dạng thuốc kê đơn trong một số nghiên cứu châu Âu.

Có giúp chậm mòn sụn không?

Cũng chưa chắc. Hai thử nghiệm lớn kéo dài 2 năm cho kết quả ngược nhau:

• Nghiên cứu ở Úc (2015, 605 người): nhóm dùng cả glucosamine sulfate và chondroitin có khe khớp hẹp lại chậm hơn. Dùng riêng từng chất thì không.
• Nghiên cứu ở Mỹ (2008, 572 người, dùng glucosamine hydrochloride): không khác giả dược.

Khớp háng, khớp tay thì sao?

• Khớp háng. AAOS (2017) kết luận bằng chứng mức vừa không ủng hộ glucosamine sulfate. Trong nghiên cứu chất lượng cao duy nhất (222 người, 2 năm), glucosamine không hơn giả dược.
• Khớp bàn tay. Một nghiên cứu 162 người trong 6 tháng thấy chondroitin giúp giảm đau, cải thiện cử động tay. ACR khuyên có điều kiện dùng chondroitin cho thoái hóa khớp bàn tay.

Sụn cá mập có tác dụng gì?

Sụn cá mập là một nguồn chondroitin tự nhiên. Về chondroitin, một phân tích năm 2019 gộp 18 nghiên cứu với 3.791 người thấy có lợi rõ, nhưng kết quả giữa các nghiên cứu rất chênh nhau, và một chế phẩm đạt chuẩn dược phẩm giảm đau nhiều hơn các nhãn khác (NCCIH).

Khi đọc nhãn Healthy Care Shark Cartilage 750 mg, bạn lưu ý 750 mg là khối lượng bột sụn cá mập trong mỗi viên, không phải lượng chondroitin.

Còn chuyện sụn cá mập chống ung thư? Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI) cho biết sụn bò và sụn cá mập đã được nghiên cứu hơn 30 năm. Trong một thử nghiệm trên 83 người ung thư vú, ung thư đại tràng giai đoạn muộn, và một thử nghiệm trên 379 người ung thư phổi không tế bào nhỏ, nhóm dùng sản phẩm sụn cá mập không sống lâu hơn nhóm dùng giả dược. FDA chưa phê duyệt sụn cho điều trị ung thư.

Ai cần thận trọng?

Theo NCCIH, các nghiên cứu lớn chưa thấy vấn đề an toàn nghiêm trọng nào. Tuy vậy:

• Người tiểu đường: glucosamine có thể làm tăng đường huyết ở một số người. Nên đo đường huyết đều khi bắt đầu dùng.
• Người dùng thuốc chống đông warfarin: glucosamine và chondroitin có liên quan với tăng nguy cơ chảy máu.
• Mẹ bầu, mẹ cho con bú: còn ít dữ liệu về an toàn, không tự dùng.
• Người dị ứng cá, hải sản: không dùng sụn cá mập, như nhãn sản phẩm đã ghi. Với glucosamine, đọc kỹ dòng cảnh báo dị ứng trên nhãn.
• Dạ dày nhạy cảm: NCI ghi nhận tác dụng phụ hay gặp của sản phẩm sụn cá mập là buồn nôn, nôn, khó chịu dạ dày.

Nếu muốn dùng thử, dùng thế nào cho hợp lý?

1. Đi khám trước để biết đúng là thoái hóa khớp. Khớp sưng nóng đỏ, đau dữ dội, đau sau chấn thương hay kèm sốt thì cần khám sớm.
2. Dùng theo nhãn. Blackmores Glucosamine Sulfate 1500: người lớn 1 viên mỗi ngày cùng bữa ăn. Lọ 180 viên dùng được khoảng 6 tháng.
3. Đặt mốc đánh giá. Ghi lại mức đau từ 0 đến 10 trước khi dùng và sau vài tháng. Không đỡ thì ngưng, vừa đỡ tốn tiền vừa không bỏ lỡ cách khác.
4. Giữ những cách có lợi rõ. NCCIH nhắc thoái hóa khớp hiện chưa có cách điều trị khỏi hẳn, nhưng giảm cân và tăng vận động giúp kiểm soát triệu chứng.
5. Không thay thuốc bác sĩ đã kê.

Đọc thêm: omega-3 có tác dụng gì và canxi cho người già. Sản phẩm cho người lớn tuổi có ở trang trung niên, cao tuổi.

Câu hỏi thường gặp